Monthly Archives: oktober 2015

Vluchtelingen en de rechtsstaat

 

De vluchtelingen en de rechtsstaat

 

De stroom nieuwe vluchtelingen naar Europa en naar Nederland, wekt veel beroering. Sommige landen sluiten hun grenzen, andere roepen op tot ruimhartigheid.

Het verzet tegen de komst van meer vreemdelingen neemt toe. Burgemeesters en andere autoriteiten bepleiten voorlichting aan de bevolking van gemeenten waar het COA vluchtelingen wil huisvesten, om vooroordelen weg te nemen. Maar is dat genoeg? Zal dat werken?

Het is nuttig te kijken naar de achtergrond van deze botsing van beschavingen.

 

De vluchtelingen komen uit gebieden waar eeuwenlang tradities het leven bepaalde. Traditionalisme is uitermate nuttig voor kleine gemeenschappen in een onherbergzaam gebied; daar vasthouden aan praktijken die hun nut hebben bewezen is van levensbelang. Naties bestonden niet, de politiek was ver weg. Vreemde mogendheden maakten de dienst uit. Na het verkrijgen van zelfstandigheid werden de nieuw gevormde landen geleid door autocratische bestuurders. Dictatuur, armoede, corruptie, werkloosheid en burgeroorlog teisteren de bevolking tot op de dag van vandaag. De bevolking vertrouwt vooral op familie en op de religie als richtsnoer voor de samenleving. Ontaarden de spanningen in een burgeroorlog, dan vlucht wie kan, zo mogelijk naar Europa dat bekend staat als welvarend en veilig.

 

Een deel van de vluchtelingen is redelijk hoog ontwikkeld en weet zo ongeveer hoe het leven in Europa is; zij zullen betrekkelijk makkelijk integreren in een Europees land. Een ander deel heeft daar een te optimistisch beeld van, alsof het geld en het geluk in Europa op je liggen te wachten. Bij deze groep leeft niet het besef, dat die welvaart en vrede in Europa gebaseerd zijn op burgerrechten: na eeuwenlange strijd vond er geleidelijke inperking laats van de almacht van koning en kerk. Burgers eisten burgerrechten: vrijheid van godsdienst en van denken, vooral zelfstandig, creatief en kritisch denken. De rol van onderzoek, experiment en kritiek op verouderde ideeën namen toe. Wetenschap en techniek werden middelen om de nieuwe problemen van een snel groeiende bevolking op te lossen. Er ontstond een moderne samenleving waarin traditie plaats maakte voor vernieuwing als norm. Massaproductie werd mogelijk door mechanisatie en – later – automatisering, massavervoer gebeurde door treinen, auto’s, oceaanstomers en vliegtuigen; massa-informatie en communicatie door telefoon, radio en tv, computers en internet. Alle wetenschappelijke en technische vernieuwing van de laatste eeuwen ontstond in moderne landen. Dat geldt ook voor geweren, tanks, bommenwerpers en atoomwapens. Alle groepen die elkaar in burgeroorlogen in de vluchtgebieden bestrijden, zowel de machthebbers als de oppositie, zijn volledig afhankelijk van wapens en middelen van transport en communicatie die in het westen zijn uitgevonden, het westen dat sommige van die vechtjassen (zoals IS) haten en afwijzen. Een deel van hun kritiek is terecht: onze samenleving is bij lange na niet ideaal: er zijn misstanden zoals armoede, gerechtelijke dwalingen, corruptie en discriminatie. Maar het zijn inderdaad ‘misstanden’, geen kenmerken van het systeem.

 

Veel vluchtelingen zijn getekend door tradities, dictatuur, corruptie, patriarchaat en religieuze intolerantie. Zullen zij zich in Europa thuis voelen?

Vluchtelingen zouden al bij hun aankomst moeten worden gewezen op de kenmerken van onze moderne cultuur: bijvoorbeeld vrijheid van godsdienst; er wonen hier niet alleen moslims, ook christenen, joden, atheïsten, enzovoort. Mannen en vrouwen hebben gelijke rechten, homoseksualiteit is toegestaan, inclusief het homohuwelijk. Men mag kritiek uiten, ook op autoriteiten, zelfs op religie.

Wie dat niet kan accepteren kan hier niet wonen, maar dient een land te zoeken waar de traditionele waarden en gebruiken nog in ere worden gehouden.

Wie hier wil toch wonen, zou een verklaring dienen te ondertekenen dat hij of zij de geldende grondrechten accepteert. Zoals artikel 1 van de Nederlandse grondwet zegt: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’

 

Een onbekend percentage Nederlanders die zich verzetten tegen de komst van vluchtelingen, staan net zo afwijzend tegenover andere culturen als de traditiegetrouwe vluchteling. Zij zijn elkaars spiegelbeeld. Het modernisme van Europa wordt niet door iedere Nederlander met vreugde omarmd. Voor een deel is hun angst ingegeven door de islamisten die zich na 2001 ook in het westen manifesteren door geweldprediking en aanslagen. Echter, ook vreedzame moslims verstoren hun wereldbeeld. Wat vreemd is, is potentieel gevaarlijk. Je voorkomt dat gevaar door vreemdelingen te weigeren. Niet iedereen is tolerant.. De burgerlijke vrijheden in Europa zijn niet onbedreigd; op tal van momenten in de Europese geschiedenis werden mensen met een andere religie of leefwijze of uiterlijk gediscrimineerd, uitgestoten of vermoord.

De Europese democratische rechtsstaat is een kwetsbaar experiment dat bestaat dankzij de inspanning van vele burgers en politici. Er zijn echter ook burgers en politici die hun eigen positie en rechten belangrijker vinden dan die van anderen.

Zij vrezen toename van de concurrentie op de woningmarkt en daardoor duurder wonen of langer wachten op een woning, en concurrentie op de arbeidsmarkt en daardoor verzwakking van hun positie. En wellicht vrezen zij vooral aantasting van hun angstvallig gekoesterde zekerheid dat hun leefwijze de enige juiste is.. Die angsten zijn reëel en kunnen niet worden weggenomen dor betere voorlichting over de achtergrond van de vluchtelingen; daar werkt alleen rechtsbescherming.

 

De komst van grote aantallen medemensen uit andere culturen is alleen te verenigen met de democratische rechtsstaat als die rechten worden beschermd door grote aantallen mondige burgers en politici. We mogen eisen stellen aan zowel degenen die hier zijn geboren als aan nieuwkomers; wie geaccepteerd wil worden zal anderen moeten accepteren; discriminatie, extremisme en geweld worden niet getolereerd maar zullen worden bestraft. Dat dient de boodschap te zijn, zowel aan nieuwkomers als aan wie hier al een leven lang woont.